Als er een certificaat aan hangt, verandert je toets

Een deelnamebewijs en een certificaat zien er hetzelfde uit en ze beweren iets heel verschillends. Het eerste zegt: deze persoon heeft deelgenomen. Het tweede zegt: deze persoon heeft aangetoond dat hij dit kan.

Dat tweede is een uitspraak waar iemand anders op kan gaan varen. Een werkgever, een opdrachtgever, een verzekeraar of een register. Zodra die uitspraak op papier staat, is je toets geen leermiddel meer maar een bewijsstuk.

De vraag die je eerst beantwoordt

Waar staat je papiertje voor? Er zijn maar drie eerlijke antwoorden.

Je hebt de cursus gevolgd. Dan hoef je niet te toetsen. Registreer aanwezigheid of voortgang en noem het een deelnamebewijs. Zet er geen percentage op en zeker geen woord als "geslaagd".

Je hebt de kennis uit deze cursus laten zien. Dan toets je die kennis, met genoeg vragen om er iets over te kunnen zeggen en schrijf je op het certificaat welke onderwerpen erin zaten. Zie hoeveel vragen een toets nodig heeft.

Je bent bekwaam om dit werk te doen. Dit is de zwaarste belofte en de meeste cursussen kunnen hem niet waarmaken met een set meerkeuzevragen. Hier hoort werk bij dat lijkt op de praktijk. Zie de praktijkopdracht.

Kies er één en formuleer de tekst op het certificaat daarnaar. De meeste discussies achteraf komen voort uit een certificaat dat het derde suggereert terwijl er het eerste is gemeten.

Wat een uitslag met gevolgen extra vraagt

Zodra iemand kan zakken en dat iets kost, moet je een aantal dingen vooraf hebben vastgelegd. Niet omdat de wet dat overal voorschrijft, maar omdat je ze nodig hebt op het moment dat iemand op één punt onder de grens eindigt.

• De cesuur en de onderbouwing. Waar ligt de grens en waarom daar. Zie de cesuur bepalen.
• Het aantal pogingen en de wachttijd. En of een herkansing andere vragen bevat. Zie vragen husselen en een vragenbank.
• Wat er gebeurt bij een aantoonbaar foute vraag. Telt hij voor iedereen goed, of vervalt hij en schuift de grens mee.
• Hoe iemand bezwaar maakt. Bij wie, binnen welke termijn en wie erover beslist.
• Wat je bewaart en hoe lang. Antwoorden, tijdstippen en de versie van de toets. Zonder die gegevens kun je een klacht niet behandelen.
• Hoe een derde de echtheid controleert. Een nummer op het certificaat en een eigen administratie waarin je dat nummer terugvindt.

Dit past op twee A4'tjes. Noem het een toetsreglement, zet er een versienummer op en verwijs ernaar vanaf de inschrijfpagina.

De onafhankelijkheid die je waarschijnlijk niet hebt

Bij formele persoonscertificering geldt een norm, NEN-EN-ISO/IEC 17024, die eisen stelt aan instellingen die personen certificeren. Een van de kernpunten daarvan is scheiding: wie opleidt, examineert niet dezelfde kandidaat.

De meeste cursusmakers voldoen daar niet aan en dat hoeft ook niet, want ze doen niet aan formele persoonscertificering. Maar het is goed om te weten dat het onderscheid bestaat, want het verklaart waarom een certificaat van een branche-instituut zwaarder weegt dan dat van jou. Jij maakt de cursus, jij maakt de vragen, jij bepaalt de grens en jij tekent het papier.

Wat je daar zonder accreditatie aan kunt doen: laat iemand anders je vragen tegenlezen, laat bij open werk een tweede persoon een steekproef nakijken en publiceer je reglement. Dat is geen accreditatie, het is wel het verschil tussen uitlegbaar en niet uitlegbaar.

En wees eerlijk in je woorden. "Erkend" en "geaccrediteerd" betekenen dat een ander dat vindt, niet jij. Als niemand je heeft erkend, gebruik die woorden dan niet.

Wat er op het papier hoort

Houd het sober en controleerbaar:

• de naam van de deelnemer zoals die in je administratie staat
• de titel van de cursus, de omvang in uren en de onderwerpen
• de datum van de toets en de datum van uitgifte
• of dit een deelnamebewijs of een resultaat is, in woorden die niets anders kunnen betekenen
• een uniek nummer
• de naam van je organisatie en hoe men de echtheid kan navragen

Een cijfer of percentage is niet verplicht en het roept vragen op die je liever niet krijgt. "Geslaagd" met daarnaast de onderwerpen die getoetst zijn, zegt genoeg.

Geldigheid en actualiteit

Kennis veroudert, dus een certificaat zonder einddatum belooft iets over de toekomst. Bij onderwerpen waarin regels veranderen is een geldigheidsduur van een paar jaar gebruikelijk. Zet die er dan bij, samen met wat iemand moet doen om hem te verlengen.

Verander je je cursus ingrijpend, geef je toets dan een versienummer en bewaar bij elke deelnemer welke versie hij heeft gemaakt. Dat kost je één kolom in een spreadsheet en het scheelt je een reconstructie zodra iemand over drie jaar vraagt wat er destijds in zat.

De korte versie

Beloof niet meer dan je meet. Als je toets kennis meet, zeg dan dat je kennis hebt gemeten. Wie meer wil beweren, heeft een andere toets nodig, geen ander sjabloon voor het certificaat.